Darwinday 2009 is een initiatief van humanistische organisaties in Nederland:

 

Humanistische Denktank

Humanistisch Verbond

De Vrije Gedachte

CFI Low Countries

Stichting Socrates

 

 

 

 

 

Symposium De Brave Aap

de betekenis van Darwin voor de moraal

 

Het is 8 februari, de dag waarop in Amsterdam de Darwin Day gevierd wordt ter gelegenheid van zijn 200e verjaardag. Al voor de openingstijd stonden er tientallen mensen voor de deur van Pakhuis de Zwijger. Iedereen scheen vol verwachting uit te kijken naar het symposium De Brave Aap, waarvoor de kaartjes al na enkele weken waren uitverkocht. Bekende filosofen, biologen en andere wetenschappers kwamen aan het woord. Dit alles werd afgewisseld met vermakelijke stand-up songs over Darwin. Tot de vreugde van organisator en gastheer Joep Schrijvers is het symposium uitgebloeid tot een succesvolle dag.

 

Als ook de laatste mensen hebben plaatsgenomen, worden de bezoekers verrast met een spetterende trailer. Een heuse pratende Darwin en beelden van de natuur verschijnen op het scherm en trotse muziek vult de zaal. Hierna wordt de dag ingeleid door Robbert Dijkgraaf.

 

Het begin van de dag: over Darwin

Voordat het symposium vol discussies en morele vragen zich kan voortzetten, is het de noodzaak om nog één keer vast te stellen hoe de evolutietheorie in elkaar zit. En wie is hiervoor meer geschikt dan Bas Haring, schrijver van het boek Kaas en de Evolutietheorie? Razendsnel en kraakhelder zet hij de theorie uiteen en maakt hij korte metten met alle misverstanden over de evolutie. De evolutie heeft geen richting en ‘survival of the fittest’ betekent het overleven van de meest passende, niet de fitste of de sterkste. Met dit lesje Darwin voor Dummy’s heeft Bas Haring het merendeel van de zaal ervan overtuigd dat de evolutie zoals hij zegt ‘onontsnapbaar waar’ is.

 

Lucretius

Piet schrijvers laat het publiek zien dat Darwin niet de enige is die de credits verdient. Hij vertelt over Lucretius en over grootvader Erasmus Darwin, die beiden van invloed zijn  geweest op het vormen van de evolutietheorie. Heeft Darwin te veel eer gekregen? wordt Piet Schrijvers voorgelegd tijdens een gesprekje in de pauze. ‘Darwin had wel wat ruimhartiger kunnen zijn’, antwoordt hij. ‘Darwin heeft zichzelf in zijn autobiografie erg opgehemeld. Ook zijn kinderen hebben er een grote rol in gespeeld’. Had deze dag dan bijvoorbeeld Lucretius Day moeten heten? ‘Nee’, zegt Schrijvers, ´Dat is overdreven. De betekenis van Darwin is heel erg groot geweest. En daar gaan de andere sprekers het over hebben’.

 

Het is tijd voor een pauze. De mensen staan in de rij voor een kopje koffie en zijn ondertussen druk bezig met discussiëren. Nu ze hun reacties op de lezingen hebben kunnen ventileren, komen de mensen een beetje los. En dat is maar goed ook, want er staat een interactieve middag op het programma.  

Eerst laat Jan Verplaetse laat zien hoe morele vermogens gevonden kunnen worden in verschillende delen van de hersenen. In de zaal wordt gegrinnikt als de Gentse hoogleraar een voorbeeldsituatie schetst, waarin hij en Joep Schrijvers samen een koffer met geld moeten verdelen. Als Joep van de miljoen euro slechts één euro aan Jan schenkt (hij is tenslotte een Nederlander), wat zou Jan dan doen? Gaat hij voor de winst, of overschrijdt dit zijn morele grenzen en zegt hij Joep de euro maar te houden? Dit soort conflicten worden opgelost door een gebied in onze hersenen. En wel de dorsolaterale prefrontale cortex. ‘Die term moet er aan het eind van de dag uitrollen’ zegt Jan Verplaetse, terwijl de mensen in de zaal elkaar twijfelachtig aankijken. Verplaetse heeft ondanks de moeilijke termen een helder beeld geschetst van het morele brein.

 

Een interactieve middag

Herman Philipse geeft de discussie weer rondom de vraag of de evolutietheorie een rechtvaardiging van de moraal kan bieden. Hierna gaat hij zo snel mogelijk over tot vragen uit de zaal, omdat hij pleit voor een interactieve middag. Er worden veel interessante vragen gesteld en gastheer Joep Schrijvers gaat kriskras door de zaal om zoveel mogelijk mensen aan het woord te laten. Het blijkt wel dat het publiek ondertussen is warmgedraaid. Hoe hangen cultuurtradities samen met de moraal? Zijn godsdienst en wetenschap wel te mengen?

 

De energie die in de zaal hangt zet zich na de tweede pauze voort. ‘Is de mens een brave aap?’, vraagt Rein Zunderdorp aan het publiek. Iedereen kan zijn mening laten gelden door een groene of rode kaart in de lucht te steken. De meningen lijken gelijk op te lopen. Dan start er een debat tussen bioloog Patrick van Veen en filosoof Floris van den Berg. Patrick legt het publiek uit dat de mens geen brave aap is. Floris daarentegen zegt dat de mens potentie heeft om wél een brave aap te zijn. Het schijnt dat ze weinig mensen van mening hebben kunnen laten veranderen. Bij de eindstemming na het debat zijn de meningen over de mens als brave aap nog steeds gelijk verdeeld.   

Floris van den Berg draagt een shirt met de tekst: ‘There’s probably no God. Now stop worrying and enjoy your life’. Hij maakt hiermee reclame voor de atheïstische buscampagne. Na afloop van het symposium beantwoord hij een aantal vragen over zijn fanatieke houding ten opzichte van dit onderwerp. Religie brengt veel haat met zich mee, volgens Floris. Atheïsme is noodzakelijk om het beste in de mens naar boven te halen. Mensen moeten zelf durven nat te denken en dat kan alleen zonder religie. Floris hoopt met de buscampagne de rol van religie in het publieke domein terug te dringen. ‘Geloof is niet normaal’, zegt hij. Hij vergelijkt het geloof in God met het geloof in kabouters, spoken, of sinterklaas. Daarom vindt hij de ontdekking van Darwin ook zo belangrijk. ‘De mens weet dan voor het eerst waar hij vandaan komt’. De ontdekking van de evolutietheorie betekende ‘het einde van de fabeltjes’.   

 

Columns

Tijdens het symposium betreed ook Rozemarijn Schalx het podium om twee van haar columns voor te dragen. Ze spreekt over de mens als het flexibele dier en over de verwikkeling van geloof en wetenschap.  

 

Stand-up songs  

Irene Hemelaar vermaakt het publiek met haar liederen over Darwin. Tijdens een interview in de pauze vertelt ze dat erg is geïnteresseerd in dit onderwerp. Ze is katholiek opgevoed en heeft ook op een katholieke school gezeten. De evolutietheorie werd daar wel als mogelijke waarheid aangeboden. Al vanaf haar tienerjaren gaat ze niet meer naar de kerk. Sinds kort heeft ze zich ook uit laten schrijven, door discriminerende uitlatingen van de Paus over homoseksualiteit. Terwijl die procedure nog liep werd ze door Joep Schijvers gevraagd om mee te werken aan de DarwinDay. Deze samenloop van dingen heeft ervoor gezorgd dat ze voor dit symposium een show heeft neergezet.

 

Evolutieleer in het onderwijs

Er werd ook stilgestaan bij de leer van de evolutietheorie in het onderwijs. Voorzitter van het Humanistisch Verbond Rein Zunderdorp interviewt Maartje Brattinga over de bevindingen van haar onderzoek hierover.

 

Diversiteit aan mensen

Er is een grote diversiteit aan mensen aanwezig op de Darwin Day. Iedereen heeft zijn eigen redenen om te komen luisteren naar het symposium. Een lid van het Humanitas vertelt dat ze de laatste tijd vele discussies heeft gevolgd over de evolutieleer en het creationisme. Dit heeft haar interesse gewekt. Bovendien wilde wel eens weten hoe het precies zit met die evolutietheorie. Goed dat Bas Haring vandaag aanwezig is om dat uit te leggen. Een andere bezoeker, een feministe, is hier om soortgelijke redenen. ‘Ongelooflijk hoe fanatiek mensen kunnen zijn, over het geloof bijvoorbeeld ’. Zelf is ze katholiek opgevoed, maar ze heeft het geloof al enige tijd afgelegd en de evolutietheorie aangenomen. Ook is er een man die is opgegroeid in een deels hindoeïstisch en deels islamitisch gezin. In ‘56 hoorde hij voor het eerst over de evolutietheorie. Sindsdien denkt hij veel na over hoe de wereld ontstaan zou zijn en om die reden is deze dag erg interessant voor hem.  

 

Voor een breed scala van mensen lijkt de DarwinDay erg interessant te zijn geweest. Het symposium heeft dingen opgehelderd en het heeft weer nieuwe vragen opgeroepen. Het was een zeer geslaagde dag!

 

Mooie afsluiting

Chris Buskes sluit de dag af met de Darwinlezing 2009. Darwinisme leidt niet tot egoïsme, verklaart hij. De beginselen van moraliteit zijn ook bij dieren te vinden. Zij hebben net als mensen een innerlijk gevoelsleven. Moraal verdwijnt niet als er geen religie meer is want moraal wortelt in de biologie, is zijn boodschap.